Program wyborczy kandydata na radnego, jak go napisać i obronić

Radny nie rządzi gminą sam. Głosuje, kontroluje wójta albo burmistrza, zgłasza uchwały i pilnuje budżetu. Program ma więc pokazać, jakie sprawy będziesz popierał, o co będziesz walczył i czego będziesz pilnował, a nie obiecywać rzeczy, na które radny nie ma wpływu.

Dobry program robi trzy rzeczy. Po pierwsze, porządkuje myślenie kandydata: gdy nie wiesz, co jest dla ciebie najważniejsze, na debacie odpowiadasz na wszystko po trochu. Po drugie, daje wyborcy powód, by cię zapamiętać. Po trzecie, stanowi punkt odniesienia dla pytań, bo każda trudna kwestia może wrócić do któregoś z zapisanych priorytetów.

Program jest też narzędziem dla mieszkańców po wyborach. Kto zapisał priorytety, ten może być z nich rozliczony, co dla uczciwego kandydata jest zaletą, a nie ryzykiem. Wyborcy coraz częściej sprawdzają, czy radny robi to, co zapowiadał, więc spójny program buduje zaufanie przez cztery lata, a nie tylko w tygodniu głosowania.

Program kandydata na radnego dobrze mieści się na jednej stronie. Poniższa struktura sprawdza się w gminach i powiatach.

• Krótkie wprowadzenie: kim jesteś i z jakiej miejscowości lub okręgu startujesz, dwa albo trzy zdania.
• Trzy do pięciu priorytetów, każdy z jednym zdaniem celu.
• Przy każdym priorytecie konkretne działanie, które radny może wykonać: złożyć wniosek, zgłosić poprawkę do budżetu, pilnować realizacji uchwały.
• Wskazanie, skąd weźmiesz argumenty: dokumenty gminne, budżet, uchwały, rozmowy z mieszkańcami.
• Zdanie podsumowujące, czyli to, czym mieszkańcy będą mogli cię rozliczyć po czterech latach.

Im mniej punktów, tym większa szansa, że wyborca je zapamięta, a ty obronisz je pod presją. Lista dwudziestu obietnic zawsze wygląda jak kampania, której autor nie wie, czego chce.

Dobrze jest przygotować dwie wersje: jednostronicową do druku i wersję rozszerzoną z uzasadnieniami, którą trzymasz dla siebie. Krótka służy wyborcom, długa pomaga ci odpowiadać na pytania. Na debacie nie czytasz żadnej z nich, ale wiesz, że za każdym zdaniem krótkiego programu stoi sprawdzony argument i przykład z gminy.

Najczęstszy błąd to przymiotniki zamiast faktów: „lepsze drogi”, „nowoczesna oświata”, „bezpieczna gmina”. Takie hasło nic nie znaczy, bo nie da się go sprawdzić. Zamień je na zdanie, które ma podmiot, działanie i miarę.

Zamiast „lepsze drogi” napisz, że będziesz wnioskował o remont konkretnej ulicy i o ujęcie jej w planie inwestycyjnym. Zamiast „więcej dla seniorów” wskaż, że będziesz domagał się dodatkowego kursu autobusu do ośrodka zdrowia. Jeśli znasz liczby z budżetu gminy, wpisz je, ale tylko te, które sprawdziłeś w źródle. Nie podawaj kwot ani terminów z pamięci, bo przeciwnik na debacie wytknie każdą nieścisłość.

Dobra kontrola: do każdego punktu zadaj pytanie „po czym mieszkaniec pozna, że to zrobiłem”. Jeśli nie ma odpowiedzi, punkt jest jeszcze hasłem.

Kolejny sposób na konkret to rozpisanie punktu w trzech krokach. Najpierw problem, który widzą mieszkańcy. Potem to, co radny może zrobić. Na końcu efekt, po którym pozna się, że sprawa ruszyła. Taki układ zamienia obietnicę w plan i od razu podsuwa odpowiedź na pytanie moderatora: co dokładnie pan zrobi.

Wiele pytań na debacie dotyczy spraw, które należą do wójta, powiatu czy województwa. Uczciwa odpowiedź brzmi: tym zajmuje się inny organ, a radny może zrobić to i to. Program, który tego nie rozróżnia, daje przeciwnikowi gotowy zarzut o obietnice bez pokrycia.

Zapisz w programie granicę swoich kompetencji własnymi słowami. Na przykład: „Nie decyduję o remontach dróg powiatowych, ale mogę interweniować u zarządcy, zgłaszać problem na sesji i pilnować, by gmina dołożyła swoją część”. Takie zdanie brzmi szczerze i łatwo je powtórzyć na żywo.

Program na papierze i odpowiedź w studiu to dwie różne umiejętności. Na debacie nie czytasz punktu, tylko odpowiadasz na pytanie, które może go dotykać z zaskakującej strony. Jak przygotować materiał?

• Dla każdego priorytetu napisz odpowiedź trwającą sześćdziesiąt sekund: teza, jeden dowód, jedno konkretne działanie.
• Napisz też wersję dziewięćdziesięciosekundową i trzydziestosekundową replikę, bo moderator potrafi zmienić limit.
• Przygotuj po jednym przykładzie z własnej gminy do każdego priorytetu, bo przykład działa lepiej niż definicja.
• Dla każdego punktu wypisz najtrudniejsze pytanie, jakie może paść, na przykład „skąd weźmiecie na to pieniądze”, i napisz odpowiedź, która wraca do programu.
• Sprawdź każde zdanie pod kątem wycinka: czy po wyjęciu z kontekstu nadal jest uczciwe.

Takie odpowiedzi trzeba wypowiedzieć na głos, najlepiej kilka razy, bo na papierze wszystko brzmi dobrze, a w ustach wychodzi za długo. Więcej o tym, jak wygląda przygotowanie do kampanii na poziomie rady gminy, znajdziesz na stronie dla kandydatów na radnego, a ogólny obraz rozwiązania na stronie głównej.

• Zbyt wiele punktów, przez co żaden nie jest zapamiętany.
• Obietnice spoza kompetencji radnego.
• Hasła bez miary, których nie da się rozliczyć.
• Program przepisany z poprzednich lat albo z programu innego kandydata.
• Brak przykładów lokalnych, czyli ulic, szkół, osiedli, które wyborca zna.
• Ton oskarżycielski zamiast propozycji, co kandydat zrobi.

Dobrze jest dać program do przeczytania komuś spoza kampanii i zapytać, co zapamiętał. Jeśli nie powtórzy trzech priorytetów, program jest za długi.